Dziś temat na życzenie. Opiszę problem na przykładzie Anny.
Anna ma 32 lata. Od kilku lat jest w związku z Mariuszem. Na początku relacji był czarujący, troskliwy i bardzo zaangażowany. Szybko mówił o wspólnej przyszłości. Już po miesiącu znajomości powiedział, że marzy o domu, że chciałby wreszcie się ożenić i ustatkować się. Anna była przekonana, że to właśnie to ten i że wreszcie znalazła przyszłego męża. Mariusz był czuły, mówił dużo ciepłych słów, przynosił kwiaty i prezenty. Z czasem jednak jego zachowanie zaczęło się zmieniać.
Zgodnie z badaniami nad cechami
narcystycznymi (m.in. koncepcją Narcissistic Personality Disorder opisaną w
klasyfikacji DSM-5 oraz badaniami nad tzw. „ciemną triadą” Paulausa i
Williamsa), osoby o nasilonych cechach narcystycznych wykazują:
·
nadmierną
potrzebę podziwu,
·
brak
empatii,
·
skłonność
do manipulacji,
·
poczucie
wyższości,
·
wrażliwość
na krytykę.
Jakich technik
manipulacyjnych używa Mariusz?
1. Love bombing
Na początku relacji Mariusz mówił
dużo komplementów - stosował też technikę love bombing często też używaną w
sektach. To technika polegająca na intensywnym bombardowaniu uczuciami i
komplementami, by szybko zbudować zależność emocjonalną. Badania pokazują, że
osoby narcystyczne często przyspieszają intymność, aby uzyskać kontrolę nad
partnerem. Masz wrażenie, że ktoś od razu się w Tobie zakochał i ktoś wreszcie Ciebie docenił...Możesz być też zdziwiona, że ten mężczyzna widzi w Tobie same zalety, dostrzega i komplementuje Twój styl ubierania się. Poprzedni partner nie dostrzegał takich szczegółów...a może też bardzo rzadko lub wcale słyszałaś miłe słowa pod Twoim adresem.
2. Gaslighting (podważanie
rzeczywistości)
Anna zaczyna zauważać niepokojące
zachowania Gaslighting to forma manipulacji polegająca na podważaniu czyjejś
percepcji rzeczywistości. Badania nad przemocą psychiczną pokazują, że
długotrwałe stosowanie tej techniki prowadzi do obniżenia poczucia własnej
wartości i dezorientacji poznawczej.
3. Ciągła krytyka
Po okresie idealizacji Mariusz
zaczyna krytykować wygląd Anny i porównywać ją z innymi kobietami,To typowy
cykl: idealizacja → dewaluacja → odrzucenie. Psychologia relacji wskazuje, że
taki cykl wzmacnia uzależnienie emocjonalne partnera.
4. Wzbudzanie poczucia winy w
partnerce
Gdy Anna zarzuca mu brak
wsparcia, Mariusz odpowiada:
·
„To
ty mnie nie wspierasz.”
·
„Gdybyś
była bardziej wyrozumiała, nie musiałbym się tak zachowywać.”
Projekcja polega na przypisywaniu
drugiej osobie własnych cech lub zachowań. Badania nad narcyzmem wskazują, że
osoby narcystyczne często unikają odpowiedzialności i przerzucają winę na osobę, z którą są w związku.
5. Ciche dni i wycofanie (kara
emocjonalna)
Gdy Anna wyraża sprzeciw, Mariusz
przestaje się odzywać przez tydzień lub
dłużej...
Jak Anna może się
bronić?
Po pierwsze –
edukacja i rozpoznanie mechanizmów - może ten blog przyczyni się do tego że ktoś rozpozna opisywane zachowanie u bliskiej osoby.
Zrozumienie, czym jest narcyzm i
manipulacja, zmniejsza ich skuteczność. Tutaj przyda się pomoc coacha, bo czasem ciężko rozpoznać manipulację. Badania wskazują, że świadomość technik
manipulacyjnych obniża ich wpływ psychologiczny.
Po drugie –
stawianie granic.
Granice muszą być konsekwentne. Osoby
narcystyczne testują ich trwałość. Tutaj przydadzą się opracowane przez coacha techniki jak mówić "nie" gdy ktoś Tobą manipuluje.
Po trzecie –
nie wchodzenie w grę emocjonalną
Nie tłumaczyć się nadmiernie bo to świadczy o Twoim niskiej samoocenie.
Nie udowadniać swojej wartości.
Nie reagować na prowokacje.
Po czwarte –
wsparcie zewnętrzne. Wsparcie jest w moim przekonaniu najważniejsze
Rozmowa z terapeutą czy coach a
może opowiedzenie o swoim problemie np. siostrze a może mamie?. Badania nad przemocą psychiczną pokazują, że izolacja
wzmacnia kontrolę sprawcy.
Po piąte –
odbudowa poczucia własnej wartości
·
dbanie
o swoje pasje,
·
utrzymywanie
relacji społecznych,
·
praca
nad samooceną.
Po szóste –
rozważenie odejścia
W przypadku nasilonych cech
narcystycznych zmiana partnera jest bardzo mało prawdopodobna bez długotrwałej
terapii i realnej motywacji do zmiany.
Witaj,
OdpowiedzUsuńTemat jak najbardziej na czasie. I zdarza się tak w związkach damsko- męskich, jak również w przyjaźniach.( a bardziej pseudo przyjaźniach, bo o charakterze jednostronnym)
I co ciekawe, ludzie czują, że coś jest nie tak, ale często bagatelizują i usprawiedliwiają osoby o cechach narcystycznych do czasu, aż tych czerwonych flag zrobi się tak dużo ,że aż syrena wyje i daje po oczach czerwonym " kogutem". Albo jakieś zaobserwowane sytuacje ewidentnie wskażą, że coś jest na rzeczy, bardzo nie halo! Wiem coś o tym! Gdzieś czytałam, że - o zgrozo- z wiekiem cały wachlarz schematów narcystycznych się nasila.
Zastanowił mnie punkt 3 . " idealizacja- dewaluacja- odrzucenie." Czy to występuję również w przyjaźniach? Chętnie przeczytam post na temat przyjaźni z osobą o cechach narcystycznych.
Od miesięcy słucham i czytam o tym problemie i lubię takie krótkie, esencjonalne podsumowania.
Z drugiej strony zauważyłam, że niektórzy psychologowie oburzają się, że ten temat jest tak często poruszany, bo może spowodować, iż laicy zaczną testować osoby ze swojego otoczenia i na siłę dopasowywać schematy. Ja tak nie uważam. Myślę, że wiedza i świadomość - pomaga zauważyć i nazwać mechanizmy, a często w porę zakończyć relacje, które niszczą.
Pozdrawiam bardzo serdecznie. Dobrego marca!
Bardzo proszę, nie poruszaj tego tematu na moim blogu, bo czytają!
OdpowiedzUsuńSuper że jest większa świadomość o NPD, jednak czy to sprawia że człowiek uniknie tej pułapki... Lovebombing jest taki słodki poczucie wyjątkowości, bycia wybraną... świadomość nieuchronności fazy dewaluacji jakże bolesnej...
OdpowiedzUsuńBardzo trudna relacja. Nic tylko uciekać ;)
OdpowiedzUsuń